وبلاگ  علمی دکتر انتظام

"آری ممکن است که اب از چاهها در فواره صعود کند ولی پس از آنکه در چاه آبهای قابل فوران جمع شده باشدُ چهُ برخی از چاهها اینطور است که آب از اطراف آن بتوسط ترشح جمع می شود و ماخذش از آبهای نزدیک به آنست و سطوح زمینهائی که اب از آنجا در درون چاه جمع شده یا آب داخل چاه که ماده آن محسوب می گردد یکی استُ و برخی از چاه ها اب ان در گودی فوران می یابد و این قبیل آبها را می توان در روی زمین فوران داد که بر سطح ارض جاری شود و این امر بیشتر در زمین های نزدیک به کوه که دریاچه و رودخاه ژرف و عمیقواسطه نباشد اتفاق می افتدُ و چون ماخذ اب از خزانه ای که از سطح زمین بالاتر است آب را اگر محصور کنند فوران خواهد یافت و اگر خزانه آن پائین تر باشد نمی شود انرا فوران و یا جریان داد و گاه اتفاق می افتد که خزانه آب در منبعی است که هزاران ذرع بالاتر از انجائی است که می خواهیم آبرا جریان دهیم و این قبیل آبها امکان دارد که در رئوس قلعه ها و مناره ها صعود کند"

همانطور که از این سطور مشخص است مکانیسم و خود چاههای آرتزین قبل از اینکه بوسیله فرانسویان معرفی گردد و به نام استان Artois  ثبت گردد بوسيله ابوريحان و احتمالا در زماني پيش از او در ايران شناخته شده بود

منابع:

تاريخ زمين شناسي و معدن در ايران كرامت الله علي پور كتاب شماره ۷۹ سازمان زمين شناسي كشور

آثار الباقيه -ابوريحان-ترجمه اكبر دانا سرشت